co robić z czterolatkiem geografia inspiracje metoda montessori montessori pomoce montessori

Pomoce Montessori – puzzlowe mapy i nauka geografii

nauka geografii montessori

Pomoce montessoriańskie zachwycają mnie swoją estetyką, ale dopiero korzystając z nich dostrzegam geniusz koncepcji, która się za nimi kryje. Wszystko jest jasne, klarowne, elementy wprowadzane są w logicznej kolejności. Ale to, co uwielbiam w metodzie Montessori, to sensoryczność nauki.

Co to znaczy? Każdą dziedzinę nauki poznajemy sensorycznie, zmysłami. Matematyka jest sensoryczna, geografia jest sensoryczna, nauki biologiczne również. Mamy sporo pomocy montessoriańskich, które pomagają nam w nauce – poprzez zobrazowanie niektórych rzeczy, ale także umożliwiają poznanie również w sposób namacalny.

Jeśli chodzi o naukę geografii, tego typu pomocy jest mnóstwo. To globusy (szorstki i kolorowy), puzzlowe mapy świata, poszczególnych kontynentów czy krajów, rozwijane maty z matami. Możemy dotykać, pracować z elementami, poznawać je poprzez dotyk.

Nauka geografii w metodzie Montessori zaczyna się już w wieku przedszkolnym – ale pomoce, które służą do tej nauki oraz metody i kolejność ich prezentacji, sprawiają, że jest ona interesująca już dla dzieci dwu, trzyletnich.

A do tego fascynuje również dorosłych – ja mam ogromną frajdę pracy z Frankiem, szczególnie jeśli chodzi o geografię, która zawsze była moją najsłabszą stroną (oprócz historii współczesnej). Można powiedzieć, że uczę się razem z moimi synami.

Opowiem Wam dziś o nauce geografii w metodzie Montessori – która, jakże typowo dla montessoriańskiego stylu nauczania – wiedzie od ogółu do szczegółu, od konkretu po abstrakt, zawsze przez doświadczanie.

Będę opowiadać o pomocach do nauki geografii, nie wszystkie z nich mamy. Ogromnie żałuję, ale też gdzieś tam pogodziłam się już, że niektóre z pomocy są albo poza naszym zasięgiem, albo po prostu nie sposób mieć wszystkiego. Nie jestem placówką Montessori, działamy w domu i nie jesteśmy w stanie posiadać wszystkich pomocy montessoriańskich.

NAUKA GEOGRAFII DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYCH – podejście montessoriańskie

Ostatnio dostałam zapytanie o to, jaki atlas będzie idealny dla trzylatki. Odpowiedziałam, ale później popukałam się w głowę, bo często fiksujemy się na jakieś pomocy, zapominając, że na przykład atlas, mapy to już jest abstrakcja dla dzieci. Dziecku bardzo trudno jest zrozumieć, że Ziemia jest kulą, ale mapa jest płaska. Jeśli pracujecie z dziećmi w wieku przedszkolnym na płaskich mapach, możecie zapytać je w jaki sposób dopłynąć z Azji do Ameryki Północnej najkrótszą drogą. Zobaczycie, że one nie rozumieją, że „płynąc” palcem po płaskiej mapie z Azji na wschód, wypłyną z drugiej strony mapy.

Dlatego pierwszą pomocą do nauki geografii powinien według mnie być globus. W pedagogice Montessori dzieciom na początku prezentujemy dwa globusy (kolejno, a nie oba na jeden raz) – to szorstki globus woda i lądy oraz globus kolorowy, tak zwany globus kontynentów.

Szorstki globus zawiera jedynie wodę oraz lądy (białe i szorstkie w dotyku). Tu dziecko skupia się na tym, by poznać koncepcję Ziemi jako kuli, zrozumieć, że nasza planeta to woda oraz lądy. Następnie – możemy pójść krok dalej w kierunku szczegółu, czyli zobaczyć, jakie kontynenty są na Ziemi. Do tego służy globus kolorowy.

Na globusie kolorowym mamy zaznaczone kontynenty. Kolory przypisane są na stałe do danego kontynentu, we wszystkich kolorowych globusach, mapach montessoriańskich czy kartach trójdzielnych zawsze Afryka będzie zielona, Europa czerwona, Azja żółta, Ameryka Północna pomarańczowa, a Południowa różowa. Australia będzie miała kolor brązowy, a Antarktyda biały.

To świetny sposób ułatwiający zapamiętanie – kolor zapamiętuje się łatwiej niż kształt kontynentu. Z tej samej zasady korzysta się w Montessori przy kolorowych perłach (tam z kolei ilość związana jest na stałe z kolorem – czerwony to 1, zielony to 2, 10 za to mają kolor złoty). To oczywiście inna dziedzina edukacji, matematyka, ale pomysł jest ten sam i jest genialny w swej prostocie.

My nie mamy globusów montessoriańskich, mamy za to klasyczny globus. Po globusach, czas na pokazanie płaskich map. Świetnym przejściem, które nie namąci dziecku w głowie, jest mapa świata z podziałem na półkule.

Możemy dziecku pokazać globus i powiedzieć, że kiedy patrzymy na globus widać tylko kilka kontynentów. Możemy poobracać globus, tak by dziecko zobaczyło, że z różnych perspektyw widzi różne kontynenty, ale nigdy wszystkie.

Następnie możemy ustawić globus tak, by z jednej strony było widać to, co na jednej z półkul na puzzlowej mapie świata, a na drugiej stronie globusa, to co na drugiej półkuli w mapie puzzlowej. Dopiero potem warto sięgnąć, w dalszej edukacji, po maty z mapami świata, w ten sposób cały ten proces przeniesienia kuli na płaską mapę ma szansę stać się dla dziecka zrozumiałym.

Nasze mapy pochodzą ze sklepu z pomocami Montessori – Polskie Centrum Montessori.

nauka geografii montessori
nauka geografii montessori
nauka geografii montessori

Jeśli posiadacie globus kolorowy, będzie to dla dziecka świetne ułatwienie w pracy z mapą puzzlową, ponieważ, tak, jak wspominałam, kontynenty mają zawsze te same kolory.

nauka geografii montessori
nauka geografii montessori
nauka geografii montessori
nauka geografii montessori
nauka geografii montessori
nauka geografii montessori
nauka geografii montessori
nauka geografii montessori
nauka geografii montessori

Oprócz układania puzzli, poznawania kontynentów, możemy również układać je na karcie kontrolnej, dotykać (!), fizycznie poczuć opuszkami palców ich granice, możemy odrysowywać kontynenty i stworzyć własną mapę świata.

Możemy również odbijać je w ciastolinie lub włożyć do bawełnianego worka i tylko dzięki zmysłowi dotyku odgadywać, jaki to kontynent.

My bawiliśmy się również kolorym ryżem, grochem i kaszą i uzupełnialiśmy miejsca w mapie puzzlowej materiałem o odpowiednim kolorze.

Mamy jeszcze jedną ciekawą zabawę na długie jesienne wieczory – świecenie latarką zza kontynentu, a Franek po cieniu odgaduje, który to.

Możemy wreszcie pracować z wszelkiego rodzaju kartami trójdzielnymi (karty kontynentów, karty z atrybutami każdego z kontynentów, sławnymi budowlami, miejscami), czy figurkami zwierząt. Możliwości pracy jest naprawdę wiele.

Przechodząc dalej, możemy zagłębić się szczegółowo w mapę każdego z kontynentów. My na przykład mamy mapę Europy, ale widząc fascynację Franka i to, że każdy, naprawdę każdy dzień, zaczynamy od pracy z mapami, czuję, że to nie będzie ostatnia nasza mapa (na święta już jedna z babć postanowiła zakupić mapę Azji).

nauka geografii montessori
nauka geografii montessori
nauka geografii montessori
nauka geografii montessori
nauka geografii montessori

Ta drewniana mapa składa się z ramki bez zaznaczonych granic państw, puzzlowych państw, gdzie uchwyt znajduje się w miejscu stolicy danego kraju (świetnie ćwiczymy chwyt pęsetkowy przy używaniu tych uchwytów). Kraje mają inne kolory, ale to nie są kolory stałe, powtarzają się też kilkukrotnie.

To wspaniała pomoc, która zachęci dziecko do poznawania nazw krajów (u nas najpierw Franek układał mapę, jak zwykłe puzzle. Ale stopniowo zaczął sam dopytywać – a jaki to kraj mamo? Zaczął też wyciągać wnioski – jakich sąsiadów ma Polska, z kim sąsiaduje Hiszpania, Francja, Niemcy – nauka wydarza się bezwysiłkowo).

Poznawanie kształtów krajów możemy również utrwalać poprzez odrysowywanie, odbijanie w masach typu ciastolina, z tymi dobrze poznanymi krajami bawimy się również w cienie wieczorami.

Mapa Europy może być świetnym początkiem poznawania krajów – my przypomnieliśmy sobie wszystkie kraje, które omówiliśmy podczas cyklu PROJEKT #dookołaświata – może czas do niego wrócić?

nauka geografii montessori
nauka geografii montessori
nauka geografii montessori

Ostatnią mapą puzzlową, którą posiadamy, jest mapa Polski  z podziałem administracyjnym na województwa. Widzicie, jak cudnie można przejść od ogółu (globus, mapa kontynentów, mapa Europy – i ewentualnie innych kontynentów – aż do kraju, z którego pochodzimy?). Ta mapa jeszcze czeka na swoją kolei – póki co, Franek jest mocno zainteresowany odleglejszymi krajami, a ja podążając za nim, nie zmieniam tego kursu.

Nasze mapy pochodzą ze sklepu z pomocami Montessori – Polskie Centrum Montessori.

MAPA ŚWIATA do kupienia TUTAJ

MAPA EUROPY do kupienia TUTAJ

MAPA POLSKI do kupienia TUTAJ

Wpis powstał przy współpracy z Polskie Centrum Montessori

Powiązane wpisy