W Montessori uwielbiam sensoryczność. Czuję, że moja osobista edukacja była uboższa właśnie przez brak tej sensoryczności i wiele rzeczy dopiero dziś dla mnie nabiera jasności, właśnie przez tę namacalność montessoriańską.

Niedługo pokażę Wam matematykę na poziomie przedszkola i tam namacalność i sensoryczność wszystkiego jest niesamowita – ale dziś chciałabym pokazać Wam jeszcze jeden materiał językowy – montessoriańskie symbole części mowy.

Nasze symbole pochodzą ze skrzynki gramatycznej od Buu Strasznie fajne zabawki i uważam, że to dobra jakość za rozsądną cenę, bo symbole gramatyczne w sklepach z pomocami Montessori potrafią osiągać naprawdę wysokie ceny.

Co to są montessoriańskie symbole części mowy i co ma z tym wspólnego skrzynka gramatyczna od Buu?

W Montessori każda część mowy ma swój symbol – namacalny. Symbole mogą być trójwymiarowe (te to dopiero bywają drogie w sklepach z pomocami, ale można je zrobić samemu np. z masy solnej i pomalować) i te trójwymiarowe prezentujemy dzieciom przed płaskimi. Ja nie mam trójwymiarowych, więc korzystamy tylko z płaskich i właśnie skrzynka gramatyczna od Buu zawiera wykonane ze sklejki, pomalowane na odpowiednie kolory symbole części mowy.

Te symbole i ich kolorystyka są stałe – na przykład rzeczownik to czarny trójkąt, a czasownik to czerwone koło. Tym samym nie zaczynamy w montessoriańskiej nauce gramatyki od abstraktu – ale nawet części mowy są namacalne, są sensoryczne, są czymś, czego dziecko może doświadczyć i dotknąć – już w wieku przedszkolnym!

skrzynka gramatyczna
symbole części mowy Montessori

Po co przedszkolakowi części mowy?

No właśnie – czy naprawdę dziecko w wieku przedszkolnym musi się uczyć czym jest rzeczownik, czym czasownik, czym przymiotnik? Nie, nie musi – bo to podstawa programowa szkoły podstawowej.

Ale pomiędzy „musi się tego uczyć”, a „totalnie mu o tym nie mówmy” jest jeszcze coś – i tym czymś według mnie jest ekspozycja.

Ekspozycja dziecka na jakiś temat – czyli pokazanie, zagajenie, przedstawienie tematu w sposób zrozumiały i dopasowany do wieku. Bywa, że nie osiągamy efektu zdobytej wiedzy, bywa, że efekt będzie zupełnie inny – sensoryczne doświadczenie, pierwsze zetknięcie się z tematem.

Dzieci w wieku 3-6 lat stykają się z językiem na poziomie bardzo analitycznym, moim zdaniem. Wciąż poznają nowe słowa, jednocześnie pochylają się nad dźwiękami, głoskami, poznają litery, uczą się pisać, czytać. W edukacji Montessori doświadczają alfabetu szorstkiego, ruchomego. Ten etap skupienia się na języku i jego szczegółach plus dodatkowo etap tak zwanego chłonnego umysłu warto wykorzystać i pokazać dziecku królestwo części mowy. Czy zainteresuje go temat? Czy przejdziecie przez wszystkie części mowy? To nie jest ważne. Ja wierzę, że sensoryczne doświadczenie zostaje i kiedy naprawdę przyjdzie czas na naukę, to doświadczenie obudzi się w umyśle dziecka na nowo.

Części mowy pokazują nam, że język to system – panują w nim reguły, nie ma chaosu. To również ważne doświadczenie, które można pokazać ruchomymi symbolami części mowy. Jeżeli napiszę dziecku zdania: Ala je. Franek gotuje. Mama mówi. Kazik pije – niełatwo będzie mu dostrzec wzór i schemat tych zdań. Jeśli jednak ułożę te zdania przy pomocy symboli gramatycznych – schemat stanie się jasny. Zobaczcie:

symbole części mowy Montessori
symbole części mowy Montessori

My skupiamy się póki co na trzech częściach mowy – rzeczowniku, czasowniku oraz przymiotniku.

Pomysły na pracę

Napiszę Wam nasze pomysły na pracę z symbolami gramatycznymi, postaram się zrobić to w kolejności, w jakiej warto je wprowadzać.

Opowieść o Królestwie części mowy – pierwsze spotkanie z częściami mowy

Opowieść o Królestwie części mowy jest pięknym sposobem na pierwsze spotkanie dziecka z częściami mowy – tak naprawdę wcale o tych częściach nie mówimy wtedy, a cała opowieść jest piękną baśnią, która zaciekawi dzieci tematem.

Ta opowieść ma w sobie to „coś” – pamiętam, że jak powiedziałam ją chłopakom po raz pierwszy, przez kolejne kilka dni codziennie prosili o tę historię – nawet mały Kazio siedział i słuchał w napięciu.

Opowieść o Królestwie części mowy znajdziecie na końcu książki Małgorzaty Mikszy „Zrozumieć Montessori”. W odrobinę zmienionej wersji opowieść ta jest do pobrania na blogu Za dzieckiem – o TUTAJ (w wersji Małgorzaty Mikszy na przykład jest rodzajnik, w języku polskim go nie mamy i też w skrzynce gramatycznej Buu nie ma tego symbolu).

Bardzo fajną atrakcją jest wprowadzenie rekwizytów – globusa czy mapy, zamku bądź zdjęć zamku itp. Możecie też zerknąć, jak zrobiła to Kasia z bloga Za dzieckiem, który naprawdę polecam Waszej uwadze.

symbole części mowy Montessori
symbole części mowy Montessori
symbole części mowy Montessori
symbole części mowy Montessori

Jeśli chodzi o przyjrzenie się poszczególnym częściom mowy, my często bawiliśmy się od niechcenia – dużo bawiliśmy się w „podaj mi”.

– podaj mi coś zielonego

– przynieś mi coś dużego

– podaj mi coś, co jeździ

– czy masz w swoich zabawkach coś, co świeci?

Coś, coś, coś – starałam się podkreślać to słowo. Coś – zobacz, przyniosłeś mi figurkę żaby, młotek, samochód, latarkę. Każde z tych słów to rzeczownik – bo oznacza COŚ. Nad rozłożonymi rzeczami kładę symbol rzeczownika – czarny trójkąt. I tyle! Ziarenko w umyśle zostało zasiane, moja praca się skończyła.

Podobnie bawiliśmy się (i wciąż bawimy) w czasowniki – na przykład ustawialiśmy figurki Avengers, a ja pytałam – a co robi Hulk? A co robi Czarna Pantera? Co robi Kapitan Ameryka? – skacze, kopie, walczy, broni się – odpowiedzi i pokazuję – co robi, tak się Ciebie zapytałam, prawda? A Ty odpowiedziałeś – skacze, kopie, walczy, broni się. Te wszystkie słowa to czynności – czyli czasowniki – kładę symbol czasownika, czerwone koło. Można je przetoczyć na oczach dziecka – bo koło to ruch!

I ostatnia szybka zabawa dotyczy przymiotników – tu pytałam o to, jakie coś jest. Często bazując na tym, co aktualnie było w sferze zainteresowań. Samochody, figurki zwierząt, postaci z komiksów. Jaki jest ten koń, jaki jest Kapitan Ameryka? Duży, silny. Kładąc symbol przymiotnika obok postaci powtarzałam odpowiedzi Franka – dodając od siebie, że te słowa to przymiotniki.

symbole części mowy Montessori
symbole części mowy Montessori
symbole części mowy Montessori

Często – w fazie wrażliwej – korzystaliśmy z karteczek z zapisanymi słowami. Wykorzystałam tu fazę wrażliwą na czytanie i wplotłam do niej poznawanie i utrwalanie części mowy z symbolami ze skrzynki gramatycznej od Buu.

W koszyczkach trzymaliśmy (mówię w czasie przeszłym, bo już schowałam tę pomoc, ale jestem pewna, że do niej wrócimy) karteczki z trzema rodzajami słów – rzeczownikami, czasownikami oraz przymiotnikami. Franek losował je sobie i układał zdania (czasem wychodziły zabawne zestawienia i to go bardzo śmieszyło). Można oczywiście zrobić tak, że dziecko układa samo karteczki, tak by zdania były logiczne.

Po ułożeniu zdania układaliśmy je z symboli gramatycznych. Tak naprawdę chodzi o to, że każde zdanie będzie po przełożeniu na symbole wyglądało tak samo – przymiotnik, rzeczownik, czasownik. To o dostrzeżenie tego porządku tu chodzi – o doświadczenie tego, że język rządzi się swoimi prawami (bo to przecież jest królestwo, więc rządzą tu konkretne zasady!).

Podobnie można rozkładać symbole do zdań już napisanych na kartce – mama je, Ola pije, tata gotuje. Na tych zdaniach wprowadziliśmy sobie zdania o troszkę innym układzie – rzeczownik czasownik rzeczownik, na przykład chłopiec je zupę, Kazik myje zabawki.

Mi się jeszcze podoba pokazanie, jak coraz dłuższe zdania budowane są za pomocą symboli. Same zdania napisane – niewiele mówią dziecku o systemie i układzie w języku, symbole pozwalają na doświadczenie sensoryczne, a to dla mnie w Montessori jest najpiękniejsze (no dobra, nie tylko to, ale to bardzo, bardzo do mnie przemawia).

Zobaczcie:

Franek pije.

Franek pije mleko.

Franek pije zimne mleko.

Radosny Franek pije zimne mleko.

symbole części mowy Montessori
symbole części mowy Montessori

Skrzynkę gramatyczną od Buu kupicie tutaj: SKRZYNKA GRAMATYCZNA

Wartościowe wpisy o nauce części mowy wg Montessori znajdziecie tutaj:

NAUKA CZĘŚCI MOWY – Za dzieckiem

GRAMATYKA – za dzieckiem

SYMBOLE CZĘŚCI MOWY – za dzieckiem

NAUKA CZĘŚCI MOWY – Kreatywne Wrota

2020© MAMOWATO.PL | PATRYCJA PTASZEK