Laparotomia to operacja polegająca na otwarciu jamy brzusznej przez cięcie powłok, które daje chirurgowi bezpośredni dostęp do narządów miednicy. W ginekologii stosuje się ją, gdy zabieg wymaga szerokiego pola operacyjnego, na przykład przy dużych mięśniakach, rozległych guzach jajnika lub nowotworach narządu rodnego, a także wtedy, gdy laparoskopia jest przeciwwskazana. Wykonuje się ją w znieczuleniu ogólnym, a pobyt w szpitalu trwa zwykle kilka dni.
Laparotomia – co to jest i czym różni się od laparoskopii
Laparotomia i laparoskopia prowadzą do tego samego celu – operacji narządów jamy brzusznej i miednicy – ale różnią się drogą dostępu. W laparotomii chirurg wykonuje jedno cięcie o długości najczęściej 10-15 cm i operuje pod bezpośrednią kontrolą wzroku i dotyku. W laparoskopii przez kilka nacięć o średnicy 5-10 mm wprowadza się kamerę i narzędzia, a obraz ogląda się na monitorze.
Laparoskopia wiąże się z mniejszym urazem tkanek, krótszym pobytem w szpitalu i szybszym powrotem do aktywności, dlatego w ostatnich latach stała się metodą pierwszego wyboru w wielu wskazaniach ginekologicznych. Nie zastąpiła jednak laparotomii całkowicie. Operacja otwarta pozostaje właściwym rozwiązaniem, gdy zmiana jest bardzo duża, gdy istnieje podejrzenie nowotworu złośliwego wymagającego rozległego zakresu operacji, gdy w jamie brzusznej spodziewane są masywne zrosty po wcześniejszych zabiegach albo gdy stan ogólny pacjentki nie pozwala na wytworzenie odmy otrzewnowej potrzebnej do laparoskopii. O wyborze metody decyduje operator na podstawie badań obrazowych, wyników badań laboratoryjnych i oceny anestezjologicznej.
Laparotomia diagnostyczna i lecznicza – wskazania w ginekologii
Wyróżnia się dwa rodzaje laparotomii. Laparotomia diagnostyczna (zwiadowcza) służy ustaleniu rozpoznania, gdy badania obrazowe nie dają jednoznacznej odpowiedzi – obecnie wykonuje się ją rzadko, bo w większości takich sytuacji wystarcza laparoskopia. Laparotomia lecznicza jest planowanym zabiegiem, w którym cel operacji jest znany przed jej rozpoczęciem.
Do najczęstszych wskazań ginekologicznych należą: mięśniaki macicy o dużych rozmiarach lub w mnogiej liczbie, guzy jajnika o niepewnym charakterze albo dużej średnicy, nowotwory trzonu i szyjki macicy oraz jajnika wymagające usunięcia macicy z przydatkami i węzłami chłonnymi, głęboko naciekająca endometrioza z zajęciem jelita lub moczowodów, ciąża pozamaciczna z masywnym krwawieniem oraz powikłania pooperacyjne wymagające ponownego otwarcia jamy brzusznej. Najczęściej wykonywaną operacją drogą laparotomii pozostaje histerektomia, czyli usunięcie macicy, w zależności od wskazań obejmujące sam trzon, całą macicę z szyjką albo macicę wraz z jajnikami i jajowodami.
Przygotowanie do operacji i jej przebieg
Kwalifikacja do laparotomii obejmuje badanie ginekologiczne, USG przezpochwowe, a w wybranych przypadkach rezonans magnetyczny lub tomografię, badania krwi (morfologia, układ krzepnięcia, grupa krwi, elektrolity), EKG i konsultację anestezjologiczną. Pacjentka powinna poinformować o przyjmowanych lekach, zwłaszcza przeciwkrzepliwych, oraz o wcześniejszych operacjach i uczuleniach. Na zabieg zgłasza się na czczo, zwykle po przygotowaniu przewodu pokarmowego według zaleceń oddziału.
Operacja odbywa się w znieczuleniu ogólnym. Chirurg wykonuje cięcie – najczęściej poprzeczne nad spojeniem łonowym (cięcie Pfannenstiela), które daje dobry dostęp do miednicy i goi się z mniej widoczną blizną, albo pośrodkowe, gdy potrzebne jest szersze pole, na przykład w onkologii. Po otwarciu powłok ocenia się narządy, wykonuje planowany zakres zabiegu, kontroluje krwawienie i zamyka powłoki warstwowo. Czas operacji zależy od zakresu i wynosi od kilkudziesięciu minut do kilku godzin.
Rekonwalescencja po laparotomii
Pierwsze godziny po operacji pacjentka spędza na sali pooperacyjnej, gdzie kontroluje się parametry życiowe i podaje leki przeciwbólowe. Uruchomienie, czyli siadanie i pierwsze kroki, zaleca się już w pierwszej dobie – zmniejsza to ryzyko zakrzepicy i przyspiesza powrót pracy jelit. Pobyt w szpitalu trwa zwykle od trzech do siedmiu dni, a szwy lub klamry usuwa się po około 7-10 dniach.
Pełna rekonwalescencja zajmuje przeciętnie 4-6 tygodni. W tym czasie zaleca się unikanie dźwigania ciężarów powyżej kilku kilogramów, intensywnego wysiłku i współżycia oraz dbanie o ranę zgodnie z zaleceniami. Powrót do pracy siedzącej możliwy jest często po 3-4 tygodniach, do pracy fizycznej – później. Warto zgłosić się do lekarza, jeśli pojawi się gorączka, narastający ból, zaczerwienienie lub wyciek z rany, obrzęk i ból łydki albo trudności z oddawaniem moczu.
Możliwe powikłania i jak się ich unika
Jak każda operacja, laparotomia niesie ryzyko powikłań: krwawienia, zakażenia rany, uszkodzenia sąsiednich narządów (pęcherza moczowego, moczowodu, jelita), zrostów wewnątrzbrzusznych, przepukliny w bliźnie oraz żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Część z nich ujawnia się dopiero po wypisie, dlatego pacjentka powinna znać objawy alarmowe i wiedzieć, gdzie zgłosić się w razie ich wystąpienia.
Ryzyko zmniejsza staranna kwalifikacja, profilaktyka antybiotykowa i przeciwzakrzepowa (pończochy uciskowe, heparyna drobnocząsteczkowa), wczesne uruchomienie oraz doświadczenie zespołu operacyjnego. Znaczenie ma także przygotowanie samej pacjentki: wyrównanie niedokrwistości i poziomu glukozy, odstawienie palenia na kilka tygodni przed zabiegiem oraz zgłoszenie wszystkich przyjmowanych leków i suplementów. O potencjalnych powikłaniach lekarz powinien poinformować przed operacją, a pacjentka podpisuje świadomą zgodę po uzyskaniu odpowiedzi na wszystkie pytania – również te dotyczące alternatywnych metod leczenia i konsekwencji rezygnacji z operacji.
Gdzie wykonuje się laparotomię ginekologiczną w Bielsku-Białej
Wybierając ośrodek do operacji ginekologicznej, warto sprawdzić, czy dysponuje własnym blokiem operacyjnym i oddziałem, czy oferuje zarówno laparotomię, jak i laparoskopię (co pozwala dobrać metodę do sytuacji, a nie do możliwości placówki), oraz czy zapewnia opiekę anestezjologiczną i pooperacyjną w jednym miejscu. Na Podbeskidziu operacje tego typu wykonuje Klinika Galena, ul. Żywiecka 71, Bielsko-Biała – klinika ginekologiczno-położnicza z chirurgią, urologią i poradniami specjalistycznymi, która w ofercie ma również laparoskopię. Prowadzone tam operacje ginekologiczne metodą laparotomii obejmują zarówno laparotomię diagnostyczną, jak i leczniczą, w tym wycięcie macicy lub jej trzonu, również z przydatkami; zabiegi wykonywane są w znieczuleniu ogólnym, a po operacji wskazana jest kilkudniowa rekonwalescencja. Więcej informacji o zakresie leczenia operacyjnego znajduje się na stronie Klinika Galena.
Najczęstsze pytania
Czy laparotomia jest bezpieczna?
Jest to zabieg rutynowo wykonywany w oddziałach ginekologicznych, ale jak każda operacja niesie ryzyko powikłań. Bezpieczeństwo zwiększa pełna kwalifikacja przedoperacyjna, profilaktyka przeciwzakrzepowa i antybiotykowa oraz przestrzeganie zaleceń po zabiegu.
Ile trwa pobyt w szpitalu po laparotomii?
Zwykle od trzech do siedmiu dni, w zależności od zakresu operacji i stanu pacjentki. Pełny powrót do aktywności zajmuje przeciętnie 4-6 tygodni.
Czy po laparotomii zostaje duża blizna?
Cięcie poprzeczne (Pfannenstiela) o długości 10-15 cm wykonuje się nisko nad spojeniem łonowym, więc blizna jest zwykle zakryta bielizną. Cięcie pośrodkowe, stosowane przy rozległych operacjach, pozostawia bliznę wzdłuż linii środkowej brzucha.
Czy laparotomię można zastąpić laparoskopią?
W wielu wskazaniach tak, i laparoskopia jest wtedy metodą preferowaną. Przy bardzo dużych zmianach, podejrzeniu nowotworu złośliwego wymagającego rozległego zakresu, masywnych zrostach lub przeciwwskazaniach do odmy otrzewnowej laparotomia pozostaje właściwym wyborem. Decyzję podejmuje lekarz po ocenie badań.
